"Đối thủ" mới mang tên Myanmar?

Tại cuộc giao ban trực tuyến công tác ngành công thương thường kỳ tháng 4/2013 diễn ra ngày 6/5, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh nhận định: "Gạo Việt Nam rất ngon nhưng cách xuất khẩu (XK) cộng với yếu điểm về vốn khiến hạt gạo Việt Nam mất giá".

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), trong tháng 4, khối lượng gạo XK ước đạt 807.000 tấn, giá trị đạt 340 triệu USD, đưa khối lượng XK gạo 4 tháng đầu năm 2013 ước đạt 2,38 triệu tấn. Giá trị XK gạo 4 tháng đạt gần 1,04 tỷ USD, tăng 7,6% về lượng nhưng giá trị giảm 0,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Giá gạo XK giao dịch trong tháng 4 đã giảm khoảng 10 - 15 USD/tấn so với tháng 3 do thiếu nhu cầu và áp lực bán ra để quay vòng vốn của doanh nghiệp (DN). Giá XK bình quân trong 4 tháng cũng giảm mạnh trên 28 USD so với cùng kỳ năm 2012.

Bộc lộ nhiều vấn đề

Trong tháng 4, các DN XK trên 700.000 tấn gạo, tăng 4,81% về khối lượng, trị giá FOB đạt 301,066 triệu USD, tăng 3,89% so với cùng kỳ, nhưng giá bình quân chỉ đạt 429,66 USD/tấn, giảm 3,82 USD so với cùng kỳ.

Đáng lo ngại, 4 tháng đầu năm, số lượng hợp đồng XK gạo tuy được ký kết ở mức khá song trên thực tế, thực trạng giao nhận hàng giữa DN Việt Nam và khách hàng lại đang bộc lộ khá nhiều vấn đề. Cụ thể, trong 4 tháng đầu năm, các DN đã ký được 4,231 triệu tấn gạo, tăng 9,92% so với cùng kỳ năm 2012. Song với thực trạng gạo tồn kho vẫn lớn, giao hàng chậm… đã tạo áp lực lên các DN XK gạo, buộc họ phải bán giá thấp để giải quyết đầu ra. Đây là lý do tạo ra nghịch lý: XK tưởng nhiều, nhưng giá trị XK lại không cao.

Đã vậy, việc Myanmar đẩy mạnh XK gạo với khối lượng không nhỏ mà giá rẻ hơn nhiều so với gạo cùng loại của Việt Nam cũng khiến cho không ít khách hàng từ Trung Quốc hủy hợp đồng đã ký với DN Việt Nam để chuyển sang mua gạo Myanmar.

Theo ông Lâm Anh Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH Lương thực Thịnh Phát, giá gạo XK của Việt Nam đang tụt dốc với 375 USD/tấn cho gạo 5% tấm, giảm 35 USD/tấn so với mức giá sàn VFA đưa ra hồi tháng 2/2013. Giá thực tế mua vào hiện đã là 385 USD/tấn.

"Giá gạo Myanmar quá thấp, các nhà nhập khẩu đang nhào đến mua. Nếu lỡ ký hợp đồng với Việt Nam, họ sẽ lấy cớ này ép bán giá thấp", ông Tuấn cho biết.

Ông Phạm Văn Bảy - Phó Chủ tịch VFA, cũng cung cấp thêm thông tin đáng lo ngại: thời điểm 20/5 tới là hết thời hạn hỗ trợ lãi suất tạm trữ 1 triệu tấn gạo, khiến các DN buộc phải bán ra để có tiền trả nợ vay. Tháng 6/2013, lúa Hè Thu sẽ thu hoạch, gạo Đông Xuân còn tồn kho (thống kê cho thấy đến cuối tháng 4, các DN còn tồn kho gần 2 triệu tấn gạo) trong khi giá gạo thế giới sụt giảm mạnh, XK chậm, dẫn đến nguy cơ lỗ vốn rất cao…

Đáng gờm đối thủ Myanmar

Ông Trương Thanh Phong - Chủ tịch VFA, cảnh báo: mới đây, Myanmar đã ký một biên bản ghi nhớ cung cấp 500.000 tấn gạo cho Indonesia khi cần thiết và nếu có thặng dư gạo ở Myanmar. Trong khi hồi đầu năm 2013, Indonesia tuyên bố sẽ tự cung tự cấp lương thực, giảm lượng gạo nhập khẩu theo dạng hợp đồng tập trung được thỏa thuận từ Chính phủ Indonesia và Việt Nam. Có thông tin Malaysia, Philippines cũng đang đàm phán để mua gạo từ Myanmar vì giá rẻ.

Không chỉ "đánh chiếm" những "mối ruột" của Việt Nam, Myanmar còn lấn sang nhiều thị trường lớn. Ông Phong cho biết thị trường XK gạo chủ lực từ năm 2012 đến nay của Việt Nam là Trung Quốc, chiếm tới 1/3 lượng gạo XK. Nhưng với sức mạnh giá rẻ, Myanmar đang làm thị phần gạo XK của Việt Nam, Pakistan, Thái Lan tại Trung Quốc hẹp dần.

Từ đầu năm đến nay, Myanmar đã bán qua đường tiểu ngạch hơn 630.000 tấn gạo cho khách hàng Trung Quốc với kiểu giao hàng đưa tiền ngay. Điều này khiến việc XK gạo của Việt Nam sang đây suy giảm, số hợp đồng XK bị hủy tương ứng mấy trăm nghìn tấn gạo. Trung Quốc đang dựa vào giá của Myanmar để chờ giá gạo Việt Nam xuống thấp hơn để mua vào. Nhiều DN Trung Quốc nhân cơ hội này ép giá và DN Việt Nam buộc phải bán giá thấp cho họ vì nhu cầu từ các thị trường khác rất ít.

  

DN xuất khẩu gạo khó khăn vì giá giảm

Cùng với "vũ khí" giá rẻ, Myanmar còn nhanh chóng chen chân vào những thị trường XK gạo cao cấp. Mới đây, Hiệp hội Các nhà xay xát gạo của Myanmar cho biết nước này sẽ XK gạo đồ lần đầu sang Nga với khối lượng 250 tấn. Các nhà máy chế biến gạo đồ XK đã được xây dựng tại nhiều thị trấn ở vùng Ayeyarwady và Thủ đô Yangoon. Cũng theo Hiệp hội này, năm nay, Myanmar sẽ xuất gạo sang một số nước nữa như Australia, Ukraine, Bangladesh, Nam Phi, Ấn Độ, Singapore và Malaysia.

Như vậy, có thể thấy muôn vàn gánh nặng đang đè lên vai nhà sản xuất cũng như các DN XK gạo Việt Nam hiện nay. Nguồn cung dồi dào, cầu không "hào hứng" khiến giá gạo XK đang bị ép xuống. Mối lo về tiêu thụ lúa gạo vụ mùa mới cũng chồng thêm gánh nặng vốn đang è vai DN.

Đã có một số bất cập nảy sinh: Phó Thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải

Trong vụ Đông Xuân 2013, chủ trương mua tạm trữ lúa, gạo đã được công bố sớm, tạo điều kiện cho nông dân, thương nhân kinh doanh chủ động định hướng trong thu hoạch, tiêu thụ lúa hàng hóa. Các Bộ, cơ quan, VFA, thương nhân kinh doanh lúa gạo đã hoàn thành kế hoạch mua tạm trữ đề ra; trong thời gian mua tạm trữ, giá lúa, gạo trên thị trường đã tăng lên so với trước thời điểm mua tạm trữ…

Tuy nhiên, đã có một số bất cập nảy sinh trong thực hiện chủ trương mua tạm trữ lúa gạo vụ Đông Xuân 2012 - 2013, như: chỉ tiêu phân bổ mua chưa đáp ứng nhu cầu tiêu thụ lúa, gạo trên một số địa bàn; tác động tăng giá mua lúa, gạo trên thị trường không lớn; việc tiêu thụ lúa, gạo thơm vẫn còn khó khăn; công tác kiểm tra, giám sát còn hạn chế…

Xuất khẩu chậm đang đe dọa các DN: Ông Lâm Anh Tuấn - Giám đốc Công ty TNHH Thịnh Phát

Tạm trữ thường được cho là "miếng bánh ngon", tuy nhiên hiện nay, phần lớn DN tham gia tạm trữ đều gặp khó khăn, vì vậy nếu tiếp tục thực hiện chương trình tạm trữ thì nên giao về cho các địa phương. Hầu hết các DN ngành lúa gạo khẳng định mặc dù một vài địa phương thông báo vẫn còn tồn đọng lúa hàng hoá vụ Đông Xuân trong dân, nhưng thực tế không còn nhiều vì đã thu hoạch dứt điểm, hầu hết lúa tồn đọng nằm trong kho DN. Vấn đề hiện nay là tồn kho trong DN rất lớn nhưng giá thị trường sụt giảm mạnh, XK chậm khiến nguy cơ lỗ vốn cao đang đe dọa các DN.

  

Không "chạy thi" với giá gạo Myanmar: Gs., Ts. Võ Tòng Xuân - Chuyên gia nông nghiệp

Nếu nhìn giá Myanmar để giảm theo thì không chỉ mất lợi nhuận mà mất luôn vị thế của gạo Việt Nam. Gạo Myanmar giá rẻ nhưng chất lượng lẫn sản lượng rất thấp, không thể so bì với gạo Việt Nam. Các nhà nhập khẩu chỉ "dọa" để ép giảm giá, nếu cứ thuận theo thì giá XK sẽ rớt xuống nữa. DN kêu lỗ thì chẳng biết có lỗ thật không, nhưng giá lúa gạo trong nước đang giảm, nông dân lỗ là rõ nhất. Vì vậy, DN đẩy giá lên, không phải sợ bị ép giá, nhà nhập khẩu có mua gạo của Myanmar cũng chỉ một lượng nhỏ rồi hết.

Việt Nguyễn/ Thời báo kinh doanh